Tokiko Agenda 21ek hurrengo helburuak ditu:

Ingurumenaren, gizartearen eta ekonomiaren aldagaiak aztertu ostean, udal-errealitatea ezagutzea, egiazko arazoak ezagutzeko eta udal­‑kudeaketaren arrakasta ziurtatzeko.

Ingurumenaren, ekonomiaren eta gizartearen ikuspegitik udal-kudeaketa hobetzea, udalerriaren diagnostiko integralaren ondorioz sortutako gomendioak aplikatu ondoren.

Udalerrirako eta biztanleentzat etorkizunerako eredurik egokiena definitzea: ordezkari politikoak, udal-langile teknikoak, eragileak eta hiritarrak, oro har.

Etorkizunerako eredua praktikan jarri eta lortzea Ekintza Programak definituz, ezarriz eta abian jarriz. Programa horiek guztiek Tokiko Ekintza Plana edo Egiturazko Udal Plana osatzen dute. Udal-kudeaketaren hobekuntza etengabea eta, beraz, udalerriaren bizi-kalitate hobea lortzea.

Tokiko agintariek Tokiko Agenda 21 prozesua sustatzen dutenez, hurrengo elementu positiboak hauteman daitezke:

• Konpromiso politikoa

Aalborgeko eskutitza izenpetuz, tokiko agintariek tokiko iraunkortasuna lortzeko lanean aritzearen konpromisoa hartu dute.

• Politika osoak definitzea

Politika sektorialek ikuspuntu orokorragoa izan beharko dute eta guztiek helburu komuna izango dute: iraunkortasuna.

• Ildo estrategiko bereziak garatzea

Udal-diagnostikoari esker udalerriaren ahultasunak, mehatxuak, indarrak eta aukerak ezagut daitezke eta horiei erreparatuz, udalerrirako ekintza-ildo zehatzak eta bereziak definituko dira.

• Udalerrien eta udal gaindikoen arteko harremanak sendotzea.

Udalerrien artean esperientziak eta informazioa trukatzeko mekanismoak izatea positiboa da. Hala, Tokiko Agenda 21 prozesuaren onurak eta arrakasta handiagoak izango dira.

• Hiritarren partaidetza eta inplikazioa indartzea.

Tokiko Agenda 21 ezartzeko orduan, politikariek, teknikariek eta tokiko gainerako agintariek eta organismoek parte hartu behar dute, baita gizarte taldeek eta talde ekonomikoek ere.

Ahalegin handia da komunikazio-sistema desberdinak erabiliz hiritarrek prozesuan eraginkortasunez parte hartzea eta inplikatzea, baina udal­‑agintariek ahalegin hori egitea oinarrizkoa eta ezinbestekoa da. Bestalde, esfortzuak pena merezi du emaitzek kalitate handiagoa baitute eta helburuak bermatzen baitira.

• Hiritarrek esku hartzea

Europako Bigarren Konferentzian oinarrituta eta Lisboako Ekintza Planak adierazitakoaren arabera:

“Komunitateko sektore desberdinekin kontsultak eta lankidetza gauzatuko dira kooperazioaren bidez sinergiak eratzeko�. Gainerako udal-proiektuekin erkatuz, Tokiko Agenda 21ek balio erantsia du, eragile ekonomikoek, sozialek eta hiritarrek parte hartzen baitute.

Hiritarrek parte hartzeak hurrengo abantailak ditu:

Udal-diagnostikoa gauzatzeko orduan eta ekintza-ildo estrategikoak zehazten direnean, hiritarren iritzia kontuan hartzen da. Horri esker, udalerriko errealitatearen ikuspuntua berria, praktikoa eta aberasgarria da, hor baititugu enpresen, familien, adituen, komunikabideen, teknikarien, politikarien, hiri-erakundeen, enpresa-erakundeen, industrien eta abarren iritziak.

“Etorkizunerako udalerria� definitzean herritarrek parte hartzea. Beraz, hausnarketa, prestakuntza eta sentsibilizazioa, baita etorkizunerako erantzukizunak eta konpromisoak hartzea ere beharrezkoak dira.

Ekintza-proposamen zehatzak gauzatu eta, ondoren, emaitzak jarraitu eta kontrolatzeko orduan motibazioa.

Oro har, erabaki-prozesu politikoetan hiritarrek parte hartzen dutenean, herri-ekintzak hobetu, legeztatu eta bermatu egiten dira.

• Tokiko Ekintza Plana

Tokiko Ekintza Planak definitutako lerro estrategiko bakoitzeko honakoak integratu eta planifikatzen ditu: helburuak betetzea, garatu behar diren ekintza-programa orokorrak eta gauzatu behar diren ekintza zehatzak. Horiek guztiak lehentasun-mailaren arabera egituratzen dira.

Praktikan Tokiko Ekintza Plana izeneko dokumentuari Tokiko Agenda 21 deritza, denboran udalerri bakoitzak egiten duen agenda baita. Gainera, Tokiko Iraunkortasunerantz lana sintetizatu eta bateratu egiten duen dokumentua da.

• Prozesu irekia eta sortzailea

Tokikoa: prozesu irekia eta sortzailea. Tokiko Agenda 21 prozesuak oinarrizko metodologia orokorra izan arren; udal-errealitatearen arabera, udalerri bakoitzak definitzen du hiritarrek parte hartzeko orduan inplikazio‑maila, baita beharrak eta baliabide teknikoak, operatiboak eta finantzarioak ere; laburbilduz, bere estrategia.

Udalerriaren Tokiko Agenda 21 gauzatzean, honako hauek dira oinarrizko zenbait alderdi:

• Tokiko Sistema Integratu moduan errealitatea ezagutu eta ebaluatzea.

• Udalerriaren etorkizuna finkatzeko Ekintza Helburu eta Lerro Estrategikoak definitzea.

• Lehentasunaren arabera denboran aplikatu diren ekintzak integratzeko, egiturazko plana gauzatzea.

• Tokiko Agenda 21en garapena ebaluatzea.

Aurreko alderdiez gain, honakoa kontuan hartu behar da: prozesua geroz eta sortzaileagoa eta irudimentsuagoa den neurrian, batez ere, ekintza­‑proposamenei, hiritarren partaidetzari... dagokionean, udalerrian Agenda 21 ezartzeko orduan onurak handiagoak izango dira.

Tokiko Agenda 21en azken helburua “udalerriko hiritarren bizi-kalitatea hobetzea da hurrengo alderdiak integratuta: biziraupena eta ingurunearekiko errespetua (ingurumen-iraunkortasuna), gizarte­‑berdintasunaren eta –justiziaren beharra (gizarte-iraunkortasuna) eta oreka ekonomikoa (ekonomi iraunkortasuna)�.

Udalerrirako onurak

Tokiko Agenda 21 ezarri eta garatzearen ondorioz, udalerriak lortzen dituen onurak hurrengo moduan sailka daitezke:

a) Baterako erantzukizuna:

Udalbatzarraren bidez, udalerriak oraingo belaunaldien nahiz etorkizuneko belaunaldien alde tokiko garapen orekatu eta integratuaren beharra onartzen du. Aalborgeko eskutitza izenpetzearekin batera, udalerriak bere erantzukizuna onartzen du eta Tokiko Iraunkortasunaren eta, beraz, Iraunkortasun Orokorraren alde lanean jarduteko konpromisoa legez hartzen du.

Tokiko Agenda 21ek ingurumenaren, ekonomiaren eta gizartearen kudeaketa bateratzen dituen ikuspuntua garatzeko aukera ematen du. Hiritarrek prozesuan parte hartzen dutenean, prozesuaren legezko demokrazia indartu egiten da eta arrakasta bermatzen da, beraz, epe luzean toki-mailan nahiz maila orokorrean onurak lortzen dira.

Halaber, Tokiko Agenda 21ek erakundeetan berrikuntzak sustatzen ditu, Tokiko Agenda 21en bidez toki-agintariek bere burua eta udalerria administratzeko ahalmena hobetzen baitute.

b) Onura estrategikoak:

Tokiko Agenda 21 ezartzen hasteko, udalerriaren errealitatea aztertu behar da eta aztertzeko ikuspuntuak integratzailea izan behar du, bai aldagaiei (sozialak, ekonomikoak naturalak), bai partaideei (politikariak, teknikariak, eragile ekonomikoak eta sozialak, hiritarrak orokorrean) dagokienean.

Tokiko Ekintza Plana ezartzearen bidez, udalerriak etorkizuneko ikuspuntua gara dezake, Toki Iraunkortasunaren irizpideekin bat. Azkenean, bizi­‑kalitatea hobetuko da, Europako finantziazio-lerroekiko lehentasunezko aukera izango da, nazioartean prestigioa eta izan handia hartuko da...

c) Onura operatiboak:

Udal-politikak plan osoan (Tokiko Ekintza Plana) bateratuz gero, udal­‑kudeaketa helburu eta estrategia komunez hornitzen da. Tokiko Ekintza Plana gauzatzeko orduan hiritarrek parte hartzen dutenean, modu dinamikoagoan garatzen da.

d) Gizarte-irismena:

Tokiko Agenda 21i esker, ezartzeko eta garatzeko orduan tokiko agintarien, udal-langile teknikoen, eragile ekonomiko eta sozialen eta hiritarren garrantzia azpimarra daiteke.

Partaidetza eta gizarte-eztabaida sustatzeko tresna bat da hiritarrek informazioa lortzeko aukera izatea. Hala, udal-kudeaketa aberastea lortzen da.

Hiritarrek Tokiko Agenda 21 prozesuan parte hartuz gero, honakoak ezagut daitezke:

Hiritarrek hautemandako ingurumen-arazo nagusiak, baita arrazoiak ere.

Herritarren beharrak eta interesak ezagutzea eta beren ekarpenez aberastea. Guztion lankidetza behar duten ekintzak proposatzean ezinbesteko informazioa da hori.

Ingurumenaren ikuspuntutik hiritarren kontsumo-ohiturak eta jarraibideak.

Tokiko kudeaketari buruz hiritarren iritzia eta tokiko iraunkortasunerantz udal-kudeaketa hobetzeko gomendioak.

Oro har, hiritarrek parte hartzeko tresnen bidez horiek gehiago sentsibilizatu eta informatzen dira eta, gainera, erantzukizuna partekatzen dute. Era berean, tokiko agintarien irudi publikoa hobetzen da.

Helburuak lortzeko orduan arrakasta-aukerak handiagoak dira hiritarrek parte hartuz gero, hiritar guztion lankidetza eta euskarria behar baita.

e) Udalerriaren irudia:

Udalerrian Tokiko Agenda 21 ezarri eta garatzen dugunean, udal-kudeaketa iraunkortasunaren irizpideetara egokitzen ari da hurrengo alderdietan: hiri­­- eta landa-ereduan egituratzeko orduan, lurzorua kudeatzeko orduan, zerbitzuez hornitzean...

Azken helburua tokiko ekonomia iraunkorraren bidez eta hiritarren bizi­‑kalitatea hobetzearen bidez ingurunearekin oreka lortzea da.

Europako Elkarteak lehentasunezko finantziazio-lerroa garatu du Tokiko Agenda 21en barruan dauden Ekintza Programak abian jartzeko.

Horrek guztiak udalerriaren irudia indartuko du, bai kanpoaldean, baita barnean ere. Biztanleek bizi-kalitate handiko udalerrian bizi direla hautemango dute eta, gainera, harro sentituko dira. Nolanahi ere, udalerriaren irudia ona izanez gero, hiritarrek gehiago parte hartuko dute eta bigarren mailako onurak lortuko dira.

Tokiko Agenda 21en irismena

Tokiko Agenda 21ek irismen irekia du. Baliabide eta faktore mugatzaileen arabera, udalerri bakoitzak Tokiko Agenda 21 ezartzeko orduan, erritmoa definituko du. Era berean, ingurumenaren, ekonomiaren eta gizartearen alderdiak zehaztuko ditu. Horiek guztiak aztertu eta ebaluatu ostean, ekintza zehatzak proposatuko dira. Alderdiak Aalborgeko Eskutitzean idatziak daude: “Hiri guztiak desberdinak direnez, iraunkortasunerantz gure bideak aurkitu behar ditugu�

Europako Hiri Iraunkorren Hirugarren Konferentziak landutako ondorio nagusien artean batek honakoa defendatzen du: gomendagarria dela udalerria orokorrean aztertzea Tokiko Sistema Oso modura, beraz, Tokiko Iraunkortasunerako prozesuan ez dira bakarrik ingurumenaren alderdiak aztertu behar, udalaren politikan eta kudeaketan integrazioa zailduko bailuke.

Oro har, Tokiko Agenda 21 hiriko diagnostiko globala gauzatzeko orduan, ondorio positiboa du, hiria ekosistematzat jotzen baitu. Gainera, sektore garrantzitsuak kontuan haratzen ditu, besteak beste, mugikortasuna, natur espazioak edo hiri-metabolismoa.