Mugarri Historiko Nagusiak

1972 Stockholmeko konferentzia

1972 Stockholm-eko Konferentzia

Ingurumenaren arazo orokorrarekiko ardura Munduko Konferentzian eta Erromako Elkartearen txostenaren bidez ("Hazkundearen Mugak") adierazi zen mundu mailan lehen aldiz. Stockholm-eko Konferentziaren ondorioz ("Stockholmeko Aitorpena") egin zen.,

Stockholm-eko Aitorpena (1972) Giza Ingurumenari buruzko Nazio Batuen Konferentzian onartu zen eta lehenengo aldiz sartu zuen nazioarteko politikaren agendan ingurumenaren ikuspuntua hazkuntza ekonomiko tradizionalaren eredua eta natur baliabideen erabilera baldintzatu eta mugatzen duen heinean.

Giza Inguruneari buruzko Nazio Batuen Konferentzia Stockholm-en egin zen 1972ko ekainean eta Ingemund Bengtsson Suediako Nekazaritza Ministroa izan zen buru. 110 herrialde ordezkatzen 1.200 ordezkari izan ziren. Konferentziaren idazkari nagusia Maurice Strong izan zen. Izan ere, nazioartean garatzeko Kanadako Agentziaren zuzendari nagusi ohia zen.

Stockholm-eko Konferentzian eztabaida-guneak sortu baino lehen, mundu osoko ehun zientifikok baino gehiagok egindako txosten ofiziosoa argitaratu zen. Azkenean, René Dubosek eta Barbara Wardek biribildu zuten. Lur bakarra: planeta txikia zaindu eta kontserbatzea izenez hamar hizkuntzatan argitaratu zen eta Konferentziako idazkaritza nagusiaren ekimenez, ordezkari guztiek izan zuten eskura.

Konferentzian eztabaidak hiru batzordetan egin ziren eta honako gaiak landu zituzten: 1) Ingurumen-babesa planifikatzeko kultur eta gizarte-beharrak; 2) Natur baliabideak; 3) Poluzioaren kontra borrokatzeko nazioarte-mailan erabili beharreko bitartekoak. Konferentziak azken aitorpena onartu zuen 26 printzipio eta 103 gomendiorekin. Gainera, munduaren ikuspuntu ekologikoa izan zitekeena aldarrikatu zen zazpi printzipio nagusitan laburtua.

Konferentzian munduaren ikuspegi ekologikoa onartzea...

Konferentzian lorpen handia izan zen partaide guztiek munduaren ikuspegi ekologikoa onartzea. Besteak beste, hurrengoa onartu zen: "... gizakia inguruneak egin du eta, era berean, gizakia bera da ingurunearen egilea...".Â

Konferentzian lorpen handia izan zen partaide guztiek munduaren ikuspegi ekologikoa onartzea. Besteak beste, hurrengoa onartu zen: “…Gizakia inguruneak egin du eta, era berean, gizakia bera ingurunearen egilea da…; ildo horri jarraiki, ekintza aise arindu egin da zientziari eta teknologiari esker…, beraz, giza ingurunearen bi alderdi (naturala eta artifiziala) bere ongizaterako oinarrizkoak dira".

Herrialde industrializatuen jarduerek munduko zona zabaletan izan dituzten ondorioak aztertuz gero, honakoa egiazta daiteke: “…Lurreko herrialde askotan gizakiak eragindako kalteen aztarnak biderkatzen ari dira: uraren, airearen, lurzoruaren eta gizakien poluzio-maila arriskutsuak; biosferako oreka ekologikoan kalte garrantzitsuak;baliabide ordezkaezinak suntsitu eta agortzea eta gizakiak berak sortu duen ingurunean –bereziki bizi eta lan egiten duen ingurunean– osasun fisikorako, mentalerako eta sozialerako huts larriak". Biztanleak kontrolatzeko irizpideak kontrakoak izan arren, Konferentzia izan ziren partaide guztiek honakoa izenpetu zuten: "...Ingurunea zaintzeari dagokionez, biztanleen hazkuntza naturalak etengabe arazoak planteatzen ditu; hortaz, arazo horiei aurre egiteko arau eta neurri egokiak hartu behar dira". Munduan problematika ekologikoa onartu zenean, banan-banako eta nazioko ekintzak egiteaz gainera, era berean, hurrengoa azpimarratu zen: "...Nazioen artean lankidetza estua behar zela eta nazioarteko erakundeek neurriak hartu behar zituztela guztion intereserako".

Konferentzian adostutako gomendio ekologikoak...

Gomendio ekologikoen artean, besteak beste, honako hauek azpimarratu behar dira: “banku genetikoak� izenekoetan natur ekosistemen lagin adierazgarriak kontserbatzea; arriskuan dauden espezieak babestea, bereziki ozeanoetako zetazeo handiak; bizi-baliabide berriztagarriak ekoizteko Lurraren ahalmena mantentzea eta hobetzea; gizakiaren kokalekuak planifikatzea, ingurunea errespetatzen duten hirigintza­‑printzipioak aplikatuz; poluzioa maila guztietan saihestea eta, ildo horri jarraiki, poluitzaile arriskutsuenen zerrendak egitea, baita epe luzean beren eragina itzulezina denena ere; Ingurumenari buruzko munduko programa sortzea, Nazio Batuek babestua, nazioartean ingurunea babesteko.

Azken aitorpenean irizpide desberdinak aipatzea...

Konferentziako gomendioek zehatz-mehatz adierazi zituzten ordezkarien arteko irizpide desberdinak.

Bestelako ataletan, Konferentziako gomendioek zehatz-mehatz adierazi zituzten ordezkarien arteko irizpide desberdinak. Ildo horri jarraiki, Azken Aitorpenak, esaterako, ekonomiaren ikuspuntutik herrialde azpigaratuen aldarrikapen ugari sartu zituen ondorengo gaiei buruz: arrazagatiko segregazioa, zapalketa koloniala, lehengaien prezioak egonkortzea, natur baliabideak ustiatzeko eskubide subiranoa, garapen arinaren garrantzia eta azpigarapenaren ondorioz sortutako ingurumen-arazoak konpontzeko teknologia eta finantzak transferitzea.

Konferentzian izandako desberdintasunen ondorioz, interesa hautazko bileretara bideratu zen. Nolanahi ere, horiek ingurune berean egin ziren...

Stockholm-eko Konferentzian kontraesan saihestezinak izan ziren eta, ondorioz, Suedian egindako bilera ekologistak interesgarriagoak izan ziren. Giza Inguruneari buruz Nazio Batuen Konferentziarako deialdia aprobetxatuz, irtenbiderik gabeko arazoei egiazko hautabideak eskaintzen saiatu ziren. Bitartean, ekologismo ofizialeko ordezkariek irtenbiderik gabeko alderdiak eztabaidatzen jarraitzen zuten. Konferentziak iraun zuen egunetan eta Stockholm-eko hirian bertan Estatu Batuetako Barry Commoner biologoak inguruneari buruzko eztabaida-gunea antolatu zuen, eta industri gizarteari dagokionez, aukera erakargarriak azaldu ziren. Edozelan ere, zibilizazio ekologikoa defendatu zen, hain zuzen ere, naturaren erritmoak errespetatzen dituena eta teknologia leunak erabiltzen dituena. Bestelako konferentzia alternatiboa Dai-Dong Elkartearena izan zen. Stockholm-etik kilometro gutxi batzuetara gauzatu zen eta ekologismoaren definizio filosofikoa bilatzea izan zuen helburu, baita bizi-generoetan zehaztea ere.

Giza ekologiaren arazoa ikertzeko orduan, “Stockholm-eko Aitorpena� derrigorrezkoa da...

Muga ugari izan arren, Stockholm-eko Aitorpena –egunkarietan izen hori eman zitzaion Giza Inguruneari buruz Nazio Batuen Konferentziak egindako testuari– giza ekologiaren arazoa aztertu nahi duten guztientzat ezinbesteko  dokumentua da. Irizpide ekologikotik abiatuta, ziur aski, hasierako testuek zehaztasun zientifiko handiagoa zuten eta azken Aitorpenak kontraesan ugari zituen, aldi berean defendatzen baitzituen ingurumen-poluzioa murrizteko neurriak eta Hirugarren Munduko herrialdeetan industri prozesu arina garatzeko neurriak, industri zibilizazioa izan arren, hain zuzen ere, gehien poluitu eta natur baliabideak agortzen dituena. Dena delakoa, kontraesanek ez dute baliorik gabe uzten herrialde pobreenen ordezkariek defendatutako tesia. Izan ere, poluziorik okerrena pobrezia da eta ingurumena babesteko orduan, giza familiako kide guztiek izan behar dute partaide. Bertan “bizi-kalitatearen printzipioaz� hitz egiten hasten zen.

1987 Brundtland txostena

1987 Brundtland txostena

"Gure Etorkizun Komuna" izeneko dokumentua 1982. urtean argitaratu zen eta ezagunagoa da “Brundtland txostena� izenez. Ingurumenari eta Garapenari buruzko Munduko Batzordeak gauzatu zuen. Aipatu batzordea Nazio Batuek sortu zuten eta Gro Brundtland Norvegiako lehen ministroa izan zen buru. Brundtland txostenak ikuspuntu kritikoa finkatzen du herrialde industrializatuek hautatu eta garapen bidean dauden herrialdeek kopiatu duten garapen-ereduari buruz. Ildo horri jarraiki, txostenaren edukiari erreparatuz, ez dira bateragarriak lehenengoetan dauden produkzio- eta ekoizpen-ereduak eta natur baliabideen arrazoizko erabilera nahiz ekosistemek jasateko duten ahalmena. Iraunkorra honako garapen-eredua litzateke: “etorkizuneko belaunaldien beharrak bete ahal izateko, oraingo beharrak betetzen dituen eredua�. Argitaratu zenetik, Brundtland txostena garapen-estrategia eta garapen–politika ekobateragarriak egiteko munduko erreferentzia bilakatu da.

1992 Ingurumenari eta Garapenari buruzko Nazio Batuen Konferentzia (Lurreko Gailurra)

Brasilek gonbita luzatu ostean, Rio de Janeiro hiria Ingurumenari eta Garapenari buruzko Nazio Batuen Batzarraren (CNUCED) egoitza izan zen. Halaber, “Lurraren Gailurra� izenez ezagutzen da.  1992ko ekainaren 3tik 14ra bitartean egin zen eta Rio-92 izena jarri zitzaion. Bertan 175 herrialdetako ordezkariek parte hartu zuten. Gainera, Guda Hotza amaitu ondoren, lehenengo nazioarteko bilera garrantzitsua izan zen.

Nahiz eta urte batzuk lehenago (1988an), Brundlandt txostenean garapen iraunkorra zehaztu, Lurraren Gailurrean definizioa adostu zen:

"Etorkizuneko belaunaldiek beren beharrak asetzeko ahalmena konprometitu gabe oraingo pertsonen beharrak asetzeko aukera eskaintzen duen garapena da."

Ingurumenari eta Garapenari buruzko Munduko Batzordearen txostenari dagokion aipamena (Brundtland Batzordea): Gure Etorkizun Komuna
(Oxford: Oxford University Press, 1987).



Stockholmen gertatutakoaren aldean, Rioko Konferentzian gatazkaren gainean elkartasuna izan zen nagusi. Ildo horri jarraiki, elkarrizketa anitzerako bide berriak ireki ziren eta kezka nagusia interes orokorrak izan ziren. Rioko Gailurra onartutako konpromiso zehatzak baino askoz urrunago iritsi zen, antagonismo ideologikoko mundu librean ulermen-aukerak agerian utzi baitzituen.

Rio-92 Konferentzian hartutako konpromiso bereziek bi konbentzio hartzen dituzte kontuan: bata, Aldaketa Klimatikoei buruz, eta bestea, Bioaniztasunari buruz. Halaber, Basoei buruzko Aitorpena egin zen. Gainera, Konferentziak bestelako dokumentuak onartu zituen, helburu zabalagoekin eta ikuspegi politikoagoarekin: Rioko Aitorpena eta Agenda 21. Biek garapen iraunkorraren oinarrizko kontzeptua barneratzen dute: ekonomiaren eta materiaren ikuspuntutik aurrera egiteko nahia eta kontzientzia ekologikoa. Horrez gain, bake eta gizarte-garapen iraunkorraren helburu orokorra sartzen duenez, Rio-92 Stockholmeko bileratik hegoaldeko herrialdeek egindako kudeaketei erantzun berantiarra izan zen.

Rioko Konferentziatik herrialde aberatsen eta pobreen arteko harremanak gidatzeko printzipio berriztatzaileak erabili dira, besteak beste, “erantzukizun komunak, baina desberdinak herrialdeen artean�, “poluitzen duenak ordaintzen du� eta “produzitzeko eta kontsumitzeko eredu iraunkorrak�. Horiez gain, Agenda 21 onartu zenean, etorkizunari begira Konferentziak iraunkortasunerako helburu zehatzak xedatu zituen alor desberdinetan. Ildo horri jarraiki, garapen iraunkorra orokorrean osatzeko baliabide finantzario berriak eta osagarriak bilatu behar dira. Halaber, Rioko Konferentzia ausarta izan zen gobernuz kanpoko erakundeen (GKE) partaidetza handia izan baitzen. Horien zeregina ikuskatzea da eta, gainera, gobernuei Agenda 21 betetzera behartzen diete.

“Garapen iraunkorra� terminoa modan jarri zen krisi ekologikoa, soziala eta ekonomikoa maila guztietan areagotzen ari zen garaian, planetatik hasi eta herrialde edo udalerri mailaraino. Garapen iraunkorrez ari garenean, Lurreko hiritar guztien bizi-kalitatea hobetu nahi da, behin betiko giroak natur baliabideak eskuratzeko ahalmena gainditu gabe. Ildo horri eutsiz, ekintzarik ez egiteak ondorioak izan ditzakeela ulertu behar da. Era berean, guk geuk modu berriztatzaileak aurkitu behar ditugu, batetik, erakundeen egiturak aldatzeko, eta bestetik, banan-banakako jardunbideetan eragiteko. Maila guztietan ekintzak egin behar dira, politikak eta praktikak aldatu behar dira, banan-banakako eremutik hasi eta nazioarte-mailara iritsi arte.

Garapen iraunkorra ez da ideia berria. Gizadiaren historian kultura askok naturaren, gizartearen eta ekonomiaren artean harmonia lortu  behar dela onartu dute. Nolanahi ere, berria da ideia horiek industri eta informazio­‑gizarte orokorraren inguruan egituratzea.

Laburbilduz, oraingo garapen-eredua berriz planteatzen da. Tradizioz, bakarrik hazkuntza ekonomikoaren parametro kuantitatiboetan oinarritu da eta natur ingurunearen gainean gure jarduera sozioekonomikoek ez dituzte alderdi negatiboak (kanpoko elementu negatiboak) kontuan hartu. Gainera, alderdi horiek egungo gizartean –gure planetako edozein tokitan dagoena- nahiz etorkizunekoetan –beren bizi-aukerak garatzeko ingurunea behar bezala jasotzeko eskubidea dute- izango dute eragina. Beraz, ingurumenaren, ekonomiaren eta gizartearen esferak integratu egin behar dira, tradizioz bereizita egon arren; are gehiago, sarritan, ez ziren bateragarritzat jotzen.

Gaur egun hiriak dira produkzio-, kontsumo- eta sormen-toki nagusiak, baina, era berean, ingurumen-kalte gehienak eragiten dituzte eta, gainera, bertan adierazten dira garraztasun handienarekin. Arazo horien sorburua hiriaren beraren ezaugarriak dira eta, beraz, irtenbide asko zehatz-mehatz hiritik atera behar dira. Hirietako jarduerak ondorio larriak ditu: - Munduaren karga-ahalmenaren gainean, eraikinetan, jardueretan, garraioan energia fosila erabiltzen baita eta, ondorioz, poluitzen duten igorpenak gertatzen baitira. Baliabide fisikoak kontsumitzen baitira eta, ondorioz, hondakinak sortzen baitira. Planeta osoarentzat poluitzaile kaltegarriak igortzen baitira, besteak beste, metal astunak edo ozono-geruza suntsitzen dutenak, etab. - Udalerriaren eta herrialdearen karga-ahalmenaren gainean: Uraren gainean (gainazalekoa edo freatikoa) presio handia. Lurzoruaren eta landaretzaren gainean. Hondakin ugari ekoizten da. Poluzio atmosferikoa, etab.

Rioko Aitorpenean garapen iraunkorrak hiru dimentsio ditu. Garapen­‑eredu berria da eta ekonomiaren, gizartearen eta ingurunearen dimentsioak kontuan hartzen ditu. Etorkizunean sustatu behar dugun garapen-ereduan mugarri horiek ezinbestekoak dira.

Garapen iraunkorrak 5 ideia nagusi planteatzen ditu:  

 Garapenak ekonomiaren, gizartearen eta ingurunearen dimentsioa du eta bakarrik  iraunkorra izango da  bizi-kalitatean eragiten duten faktoreen artean oreka lortuz gero.

Jarraibide iraunkorragoetarantz aurrera egiteko iraunkortasuna prozesu gisara kontuan hartu behar da.

Iraunkortasunerantz aurrera egitea aldaketa positiboa da. Estrategiak enplegu-aukeretarako eta hiritarren ongizaterako aldaketa positiboak dira.

Epe luzera garapen jasangarria aukera estrategiko argia da eta, ildo horri jarraiki, doitzeko epe laburrean zenbait kostu izan ditzakeela onartzen da.

Erakundeen konpromisoa eta gizartearen adostasuna iraunkortasunerantz aurrera egiteko funtsezko oinarriak dira. 

Iraunkortasunaren alde egitearren, Gailur honetan 175 estatuk udalerri mailan ekintza-planak garatzeko politikak sustatzea onartzen dute. Hala, “Agenda 21� (edo Programa 21) Garapen Iraunkorrerako ekintza-plan orokorra da. Agenda 21en 28. kapitulua “Agenda 21 bultzatzeko Toki Agintarien Ekimenak� deritza eta hurrengoa aitortzen du:

  [...] Toki agintariek... herritarrekiko agintari hurbilenak diren neurrian, oso zeregin garrantzitsua dute garapen iraunkorraren alde jendea hezi eta mugiarazteko orduan.

  [...] 1996rako herrialde bakoitzeko toki-agintari gehienek beren herrietan kontsulta-prozesua gauzatua izan beharko lukete. Halaber, data berdinerako komunitatearen “Tokiko Agenda 21i� buruz adostasuna lortu beharko lukete.

Testuinguru horretan, Programa 21ek edo Agenda 21ek politika-mota horiek garatzeko orduan, hiri-sistemen zeregin nagusia onartzen du. Izan ere, ingurumenaren, ekonomiaren eta gizartearen gatazkei dagokienez, hiria oso gune hurbila da; baina, era berean, sormen-iturria da eta irtenbideak bilatzeko orduan, sustapen-iturritzat jo daiteke. Gainera, arazoak osoan ebazteko unitaterik txikiena da. Hiri-jarduerak, hiritarren eguneroko ekintzek (banan-banakakoek nahiz kolektiboek) –hala nola supermerkatura joateak edo autoa hartzeak- begien bistako ondorioak izan ditzakete: udalerrian hiri­‑kalitatea murritz daiteke, baita orokorrean aztarna ekologiko izugarria utzi ere, besteak beste, natur baliabideak agortzea, ekosistemak desagertzea, poluzioa, pobrezia, gosea, etab. Bestalde, hiriak politikak garatzeko erakundeak ditu eta komunitatearekiko hurbilak dira. Azken finean, komunitateak berak ulertu behar ditu eguneroko garapen-aukera desberdinen ondorioak. Era berean, komunitateak berak du ahalmena “orokorrean pentsatzeko eta tokian jarduteko�. Hiritarrek parte hartu gabe, iraunkortasun-politikak ez dira inoiz eraginkortasunez garatuko, gizabanakoaren nahiz taldearen gehieneko inplikazioa behar baitute.

Erabaki hori hartu ostean, mundu osoko milaka agintarik udalerri mailan politikak eta programak garatzen ari dira eta Tokiko Agenda 21 prozesuetan inplikatu dira. Europak, eta bereziki, Hiri eta Herri Iraunkorren Europako Kanpainak buruzagitza izan du. Bertan 1.200 tokiko agintari baino gehiago dago bilduta eta beren udalerrien garapen iraunkorraren alde lanean dihardute.

Rio de Janeiroko Konferentziaren ondorioz, hurrengo dokumentuak onartu ziren:

Ingurumenari eta Garapenari buruzko Rioko Aitorpena,  

Agenda 21,

Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmena, 

Aldaketa Klimatikoari buruzko Hitzarmena.

 

 

 

 

 

 

 

1992 Europako Batasuneko, V. Ingurumen ekintza programa. "Garapen iraunkorrerantz"

Rioko Konferentzia egin zen garai beretsuan, “ingurumen eta garapen iraunkorraren alorrean politikari eta ekintzari buruzko V. Programa Komunitarioa� idatzi zen. Europako Batzordeak 1992ko martxoaren 18an onartu zuen eta Europako Parlamentuak nahiz Ministroen Kontseiluak 1992a amaitzen ari zenean, berretsi zuten.

Bi ekimen horiek ia batera gertatu zirenez, Programa Komunitarioan ingurumenaren arazoak konpontzeko eta etorkizunean garapen iraunkorrera iristeko antzeko ideiak eta moduak planteatzen dira, nahiz eta bigarren kasuan Europako Elkarteak bere ikuspena aurkeztu.

Aurrekoen aldean, Europako V. Programaren berri nagusia honakoa onartzea da: ingurumen-helburuek zuzeneko eragina dutela ordura arte Elkarteak planteatua zuen gizartearen eta ekonomiaren garapen-ereduan. Ondorioz, garapen iraunkorrerantz bideratutako eredu berria proposatzen da.

Eredu berrian EE-ren politika eta estrategia sektorialak aplikatu eta egituratzeko orduan, ingurumena sartu behar dela planteatzen da. Beraz, oso ingurune garrantzitsuetan izango du eragina, hala nola industrian, energian, garraioan, nekazaritza-jardueretan eta turismoan.

Ingurumen alorrean bosgarren ekintza-programaren helburua garapen iraunkorra sustatzeko komunitatearen hazkuntza-eredua eraldatzea da.

Europako Elkarteak “Ingurumenaren V. Ekintza Programa (1992-2000)� hurrengo moduan definitu zuen: aurreko programen aldean “erabateko aldaketa�. Hori guztia ezin baitezakegu itxaron […] eta ezin baitezakegu huts egin". Hala eta guztiz ere, Programa berriz aztertu zenean, honakoa onartu zuen: eremu desberdinetan aurreratu arren, oraindik asko dago egiteke garapen iraunkorrerako bidean aurrera egin nahi izanez gero. Oraingo sistema ekonomikoan baliabideak eta hondakinak asimilatzeko ahalmena agortezinak dira.


Bosgarren programak ingurumen-politika komunitarioaren alorrean ikuspuntu berria defendatzen du eta hurrengo printzipioetan oinarritzen da:

1.	Natur baliabideekin edo ingurumenarekin zerikusia duten eragileentzat eta jarduerentzat ikuspuntu globala eta konstruktiboa egituratzea.
2.	Oraingo nahiz etorkizuneko belaunaldien ingurumena kaltetzen duten joerak eta praktikak alderanzteko borondatea.
3.	Gizarte-portaeraren aldaketak erraztea interesatu guztien artean (herri­‑agintariak, hiritarrak, kontsumitzaileak, enpresak, etab.) konpromisoak hartuz.
4.	Erantzukizunen banaketa zehaztea.
5.	Ingurumen-tresna berriak erabiltzea.


Printzipio ordezkatzailea betetzeko, Komunitateak bere ekintza hurrengo lehentasunezko eremuetara mugatu du:

1.	Natur baliabideen kudeaketa iraunkorra: lurzorua, ura, natur guneak eta kostaldeak.
2.	Poluzioaren aurka borroka bateratua eta hondakinen alorrean prebentziozko ekintza.
3.	Berriztagarriak ez diren iturrietatik datorren energiaren kontsumoa murriztea.
4.	Mugikortasuna hobeto kudeatzea garraio-modu eraginkorrak eta garbiak garatuz.
5.	Hiri-ingurunearen kalitatea hobetzeko neurri-multzo koherentea gauzatzea.
6.	Osasuna eta segurtasuna hobetzea, batez ere, industri arriskuen kudeaketari, segurtasun nuklearrari eta erradiobabesari dagokionean.


Programaren edukiari erreparatuz, oso garrantzitsua da ekintza komunitarioa zenbait arlotara mugatzea:

1.	Industria: Elkarteak enpresekin elkarrizketa indartu nahi du, baita borondatezko akordioak sustatu ere. Gainera, honakoak lortu nahi ditu: baliabideak arrazoiz kudeatzea, kontsumitzaileak informatzea eta fabrikazio-prozesuen nahiz produktuen alorrean arau komunitarioak hartzea, eskumenaren distortsioak saihestuz, barne-merkatuaren osotasuna zainduz eta Europako lehiakortasuna mantenduz.
2.	Energia: garapen iraunkorraren ikuspuntutik, ezinbestekoa da sektore horretan jardutea eta, besteak beste, hurrengo helburuak izan behar ditu: eraginkortasun energetikoa hobetzea, erregai fosilen kontsumoa murriztea eta energia berriztagarriak sustatzea.
3.	Garraioak: garraio-moduekiko baliabidea bizitu egin da barne-merkatua gauzatzearen ondorioz. Sektorearen azpiegituren eta ekipamenduen kudeaketa hobetzeko, baita garraio publikoa sustatzeko eta erregaien kalitatea hobetzeko ere, neurriak hartzea premiazkoa da.
4.	Nekazaritza: sektore honek ere ingurumena narriatzen du: laborantza intentsiboak geroz eta ugariagoak dira, ongarriak erabili eta soberakinak metatzen dira. Ezinbestekoa da nekazaritza-politika eta baso-garapenaren politika komuna berritzea. Nolanahi ere, ingurumen-betebeharrak kontuan hartu beharko ditu.
5.	Turismoa: sektorea oraintxe bertan hedatzen ari da eta, ondorioz, mendiak eta kostaldeak kaltetzen ari dira. Honako neurriak proposatzen dira: batetik, masako turismoaren kudeaketa eta turismo-zerbitzuen kalitatea hobetzea, eta bestetik, turismorako hautazko moduak eta informazio- nahiz sentsibilizazio-kanpainak sustatzea.Â


Urte askoz ingurumenaren alorrean politika komunitarioa Elkarteak zituen arazoei irtenbidea ematen oinarritu da. Dena delakoa, Estatu kideak berehala ohartu dira poluzioa arazo orokorra dela eta, ondorioz, herrialdearen nahiz nazioartearen eremuan ekintza hitzartua gauzatu behar dela. 130 R artikuluaren 1. atalean, Europako Elkartearen Tratatuak ingurumenaren munduko edo herrialdeko arazoei aurre egiteko nazioartean neurriak sustatzearen helburua xedatzen du.

Nazioartean jarduteko, lau ingurumen-arazo nagusi daude:

1.	Aldaketa klimatikoa
2.	Ozono-geruza murriztea
3.	Aniztasun biologikoa murriztea
4.	Basoa soiltzea

Kooperazioak alde anitz izan ditzake; adibidez, nazioarteko erakunde desberdinen artean: Ingurumenerako Nazio Batuen Programa, Kooperazio Erakundea eta Garapen Ekonomikoak, Europako Kontseilua. Bi aldeen arteko kooperazioa ere baliagarria izan daiteke garapen bidean dauden herrialdeei laguntzeko orduan edo mugaz haraindiko poluzioaren kontra borrokatzeko orduan.

Bosgarren programak ekintzarako bitarteko anitzagoak eta zabalagoak hartzea aurrez ikusi zuen:

1.	Legeria: babeserako gutxieneko mailak finkatzea, nazioarteko hitzarmenak gauzatzea eta barne-merkatuaren ikuspegitik araudiak zehaztea.
2.	Tresna ekonomikoak: ekoizleek eta kontsumitzaileek ingurumena babesteko pizgarriak, baita natur baliabideak erantzukizunez erabiltzeko ere: neurri ekonomikoak, fiskalak, erantzukizun zibila. Kostua dela-eta, ingurumena errespetatzen duen produktuek eta zerbitzuek eragozpenik ez izateko prezioak egokitzea.G
3.	Tresna horizontal lagungarriak: ingurumenari buruzko informazioa eta estatistikak hobetzea (erkatzeko nomenklatura, arau, irizpide eta metodo bateragarriak), ikerketa zientifikoa eta garapen teknologikoa sustatzea, lurralde-antolamendua eta jendearekiko informazioa hobetzea (datu­‑baseak garatzea), eta lanbide-prestakuntza hobetzea.
4.	Laguntza finantzariorako mekanismoak: LIFE programa, Egiturazko Funtsak, Kohesio Funtsa, BEIren maileguak.

 

 

 

1994 Europako Hiri Iraunkorren lehenengo konferentzia. Aalborg (Danimarka)

Partaideek Aalborg-en (Danimarka) Hiri Iraunkorrei buruzko Europako Batzarrean (1994ko maiatzaren 24-27 bitartean ospatua) onartu zuten. Aipatu konferentzia Europako Batzordearen eta Aalborgeko hiriaren babesean egin zen. Tokiko Ingurumen Ekimenen Nazioarteko Kontseiluak (ICLEI) antolatu zuen.

Programa 21ean xedatutako printzipioetatik abiatuta, Aalborg-eko Gutunak Iraunkortasunaren eta Gizarte Justiziaren printzipioak politika guztietan (ekonomikoa, soziala, nekazaritzarena, sanitarioa...) eta maila guztietan sartu nahi ditu. Ildo horri jarraiki, tokiko eremua azpimarratzen da. Horretarako, Europako udalerriek kudeaketa-prozesuak zehaztuko dituzte. Eskutitza izenpetzen dutenek konpromisoa hartzen dute iraunkortasunerantz epe luzean Ekintza Planean parte hartzeko (Agenda 21).

Eskutitzak hiru zati ditu: lehenengoa Adostasunaren Aitorpena da, bigarrena Iraunkortasunaren alde Europako Hirien Kanpaina da eta hirugarrenak Programa 21ean tokiko ekimenetan partaidetzari buruz hitz egiten du (Iraunkortasunaren alde Tokiko Ekintza Planak).

Aalborgeko Eskutitzaren Adostasun Aitorpenak hurrengoa aurrez ikusten du:

Europako hirien zeregina. Hiriek eginkizun erabakigarria dute bizimoduak, kontsumoa eta espazioaren banaketa-jarraibideak aldatzeko prozesuan.

Iraunkortasunaren kontzeptua eta printzipioak. Gizarte-justiziaren eta iraunkortasun ekonomikoaren nahiz berdintasunaren arteko lotura estua azpimarratzen du. Bestalde, azkeneko bien eta ingurumen­‑iraunkortasunaren harreman estua nabarmentzen du ere.

Iraunkortasunerantz tokiko estrategiak. Iraunkortasunerantz berezko bideak aurkitu behar dira eta, horretarako, hiri bakoitzaren berezitasunei erreparatu behar zaie. Iraunkortasunaren printzipioa politika guztietan sartu behar da.

Iraunkortasuna orekaren bila tokiko sormen-prozesu gisa. Udalerriari dagokion erabakietara oreka hedatu behar da.

Hiri-iraunkortasunerako gizarte-justizia, biztanleen oinarrizko gizarte­‑beharrak eta osasun-, enplegu- eta etxebizitza-programak ingurumenaren babesean sartzeko asmoz.

Lurzoruaren okupazio iraunkorra lurralde-antolamenduaren politika eraginkorren bidez. Plan guztietan ingurumen-ebaluazio estrategikoa egin beharko litzateke.

Hiri-mugikortasun iraunkorra. Hiritarren ongizatea eta bizimoduak mantenduz, irisgarritasuna hobetu eta garraioa murriztu behar da.

Munduko aldaketa klimatikoaren erantzukizuna, energi iturri berriztagarriak erabiltzearen bidez.

Ekosistemen intoxikazioa prebenitzea. Substantzia toxikoen eta arriskutsuen iturrietako poluzioa gelditzea eta prebenitzea.

Autogestioa toki-mailan beharrezko baldintza modura agintearen eta finantziazioaren bidez.

Hiritarren protagonismoa eta komunitateak parte hartzea Programa 21 aurrera ateratzearren tokiko planak gauzatzeko orduan.

Iraunkortasunerantz bideratutako hiri-kudeaketaren tresnak. Hiri-sistemetan ingurumen­‑kontabilitaterako sistema berriak sortzea eta ingurumen­‑erabakiak nahiz –kontrolak iraunkortasunaren adierazleetan oinarritzea.

Programa 21en Tokiko Ekimenetan Parte Hartzea: Iraunkortasunaren aldeko Ekintza Planak.

Aalborgeko Eskutitza izenpetu  zenean eta kanpainan parte hartu zutenean, hiriak eta herriak hurrengora konprometitu ziren: 1996a amaitu baino lehen beren komunitateetan tokiko Programa 21i buruz adostasunera iritsi behar zirela. Hala, Programa 21en 28. atalak xedatutako agindua –Rioko Gailurrean onartu zen 1992ko ekainean- betetzen zen. Era berean, Ingurumenaren alorrean Europako Elkartearen Bosgarren Ekintza Programa (“Garapen Iraunkorrerantz�), orduan indarrean zegoena, betetzen zen.

Gainera, Programa 21 aurrera ateratzeko tokiko ekintzak Eskutitzaren lehenengo zatian oinarrituta gauzatu behar dira eta Ekintza Planak hurrengo etapak ditu:

Planifikazio-metodoak eta mekanismo finantzarioak, baita bestelako planak eta programak ere hautematea.

Herri-kontsulten bidez arazoak eta arrazoiak sistematikoki aurkitzea.

Hautemandako arazoak lantzeko, lanak lehentasunen arabera sailkatzea.

Partaidetza-prozesuaren bidez komunitatearentzat eredu iraunkorra sortzea sektore guztiak kontuan hartuz.

Hautazko aukera estrategikoak kontuan hartzea eta ebaluatzea. 

Garapen iraunkorraren alde epe luzean tokiko ekintza-plaza zehaztea eta horretan neur daitezkeen helburuak sartzea.

Planaren aplikazioa programatzea, egutegia eta partaideen artean erantzukizunen banaketari dagokion aitorpena barne.

Planaren aplikazioa berrikuskatzeko eta jakinarazteko sistemak eta prozedurak zehaztea.

Aalborgeko Eskutitza Europa guztiko udalerri eta tokiko erakunde askok izenpetu dute.

 Argibide gehiago nahi izanez gero sakatu hemen.  

 

2001 Garapen Iraunkorrerako Europako Batasunaren Estrategia "mundu hobea lortzeko Garapen Iraunkorra Europan"

1998an V. Programa ebaluatu zuenean, EE-ko Kontseiluak ingurumen­‑politikarekin lorpen zehatzak izan zirela azaldu zuen. Baieztapen horren adibideak honako hauek lirateke: ibai garbiagoak eta airearen kalitate hobea. Dena delakoa, zenbait arazo esangarriri dagokienez, aurrerapenak urriak izan zirela aipatu zuen ere. Ildo horri jarraiki, kezka handia sortzen dute honako gaietan dauden joerak: poluzioaren iturri lausoak (igorpen txiki asko, bereziki, lurrazpiko uretan, lurzoruan eta kostaldeetan), geroz eta hondakin gehiago sortzea eta horiek deuseztatzearekin zerikusia duten arazoak, natur baliabideen kontsumoari dagokion hazkuntza etengabea, substantzia arriskutsuak sakabanatzea eta giza osasunerako sortzen dituzten arriskuak, lurzoruen degradazioa, planeta berotzea eta bioaniztasuna galtzea.

 Horrez gain, Kontseilua kezkati ageri da, hurrengo hamarkadan ingurumen­‑arazo horiek iraungo dutelakoan edo larriagotuko direlakoan baitago. Nolanahi ere, kontsumoaren eta produkzioaren jarraibideei erreparatuz, hala izan daitekeelakoan daude, joera horien ondorio negatiboak baliogabetzeko neurri berriak hartzen ez badira. Horregatik, Kontseiluaren iritziz, premiazkoa da ingurumenaren babesa bestelako politiketan sartzea eta aipamen berezia egiten dio nekazaritzari, garraioari, energiari, barne­‑merkatuari, garapenari, industriari eta arrantzari. Halaber, ingurumenari dagokion legeria komunitarioa hobe aplikatu eta finkatu egin behar da. Ildo horri jarraiki, komunitateak tresnen sorta zabalagoa izan beharko luke, bereziki, ekonomiaren alorrean eta hori ere kezkatzeko arrazoia da. Gainera, energiari buruzko zergetarako esparru egokiari buruz oraindik ez da erabakirik hartu eta hori presazko arazoa da.

Epe luzera, Europako Estrategiak hurrengo helburu eta xedeak lortu nahi ditu:

Politika ezberdinetan eragiteko beharra.

Ahal duten neurrian, politika komunitario guztiek garapen iraunkorraren alorrean Europako Elkarteak dituen helburu estrategikoak bultzatu beharko dituzte.

Negutegi efektua sortzen duten gasen igorpenak atmosferara murriztea.

Batez besteko 1990eko mailaren %1 urtean 2020ra arte. 

Osasun publikoak dituen mehatxuei erantzutea.

• 2020. urterako produktu kimikoak erabiltzeko eta ekoizteko orduan, giza osasuna eta ingurumena ez mehatxatzea. 
• Antibiotikoekiko erresistentziarekin eta infekzio-gaixotasunen agerraldiekin zerikusia duten arazoak ebaztea. 

Natur baliabideak erantzukizun handiagoz kudeatzea. 

• Habitatak eta natur sistemak babestu eta berreskuratzea eta 2010era arte bioaniztasunaren galera gelditzea. 
• Arrain-populazioen beherakada alderanzteko arrantza hobetu kudeatzea eta arrantzaren iraunkortasuna nahiz itsas ekosistemen egoera ona bermatzea.

Garraio-sistema eta lurralde-antolaketa hobetzea. 

• Errepidez egindako garraioaren ordez, garraioa trenbidez, itsasoz eta herri­‑garraioz egitea, 2010erako errepideetako garraioa 1998koa baino handiagoa ez izateko.
• Eskualdearen garapen orekatuagoa sustatzea. Ildo horri jarraiki, jarduera ekonomikoan desberdintasunak murriztea eta landa­‑komunitateen nahiz hiri-komunitateen bideragarritasuna mantentzea.

Argibide gehiago nahi izanez gero sakatu ondorengo bi estekak: 1 eta 2

2001 Garapen Iraunkorrerako Europako Batasunaren Estrategia "mundu hobea lortzeko Garapen Iraunkorra Europan" ez dago euskarara itzulia. Hori dela-eta, bitartean gaztelerazko bertsioa da ikusgai ipini duguna. Barkatu eragozpenak.

2002 Rioko Mundoko konferentzia +10 II. Lurraren Gailurra. Johanesburgo-Hego Afrika.

2002ko Johannesburgoko (Hego Afrika) Gailurra –Garapen Iraunkorrari buruzko Munduko Gailurra- 2002ko abuztuaren 26tik irailaren 4ra bitartean egin zen. Milaka partaide bildu ziren: estatuetako eta gobernuetako buruak, nazioetako ordezkariak eta gobernuz kanpoko erakundeen (GKE) agintariak, enpresak eta bestelako talde garrantzitsuak. Beren helburua erronka zailak ebazteko munduaren arreta eta zuzeneko ekintza lortzea izan zen. Erronka horiek, besteak beste, honako hauek ziren: hiritarren bizi-kalitatea hobetzea eta natur baliabideak kontserbatzea. Hori guztia populazioa geroz eta gehiago hazten ari den munduan lortu nahi da. Beraz, geroz eta gehiago beharko dira elikagaiak, ura, etxebizitzak, saneamendua, energia, osasun­‑zerbitzuak eta segurtasun ekonomikoa.

Aitorpen politikoan munduko herrietako ordezkariek garapen iraunkorraren aldeko konpromisoa berretsi zuten eta elkarren artean zerikusia duten hiru mugarriak alderdi guztietan indartzeko erantzukizuna onartu zuten. Garapen Iraunkorrak epe luzerako ikuspegia eskatzen duela onartu zen eta “garapen iraunkorrerako helburuak eta xedeak lortzearren aurrerapenak aldizka egiaztatzeko� konpromisoa hartu zen.

Gailurraren Erabakiak Aplikatzeko Planak Rioko Konferentziaz gero lortutako aurrerapenak osatuko lituzke eta, gainera, nazioartean adostutako helburu garrantzitsuak azkarrago beteko lirateke. Gai azpimarragarria izan zen araudi metodologikoak, estrategikoak garatzen jarraitzeko eta sustatzeko beharra. Halaber, tokian eta nazioan garapen iraunkorrari buruz erabakiak hartzeko proiektuekin aurrera egin behar zen eta horiek sustatzen jarraitu behar zen. Erakundeen ikuspuntutik, 2005erako Estatuei Nazioetan Garapen Iraunkorraren Estrategiak aplikatzen hastea eskatu zitzaien. Era berean, Estatuek tokietako agintarien zeregina eta ahalmena hobetu behar zuten, bai Programa 21 gauzatzeari zegokionean, bai Programa hori aplikatzeko programak indartzeari zegokionean.

Argibide gehiago nahi izanez gero sakatu hemen. 

Aalborg-eko Gutuna

1994ko maiatzaren 27an, Danimarkako Aalborg herrian Europako hiri iraunkorren batzarra antolatu zen. Bertan bildu ziren partaideek Europako Hirien Gutuna Iraunkortasunaren bila edo Aalborg-eko Gutuna onetsi zuten. Herri sinatzaileek iraunkortasun prozesuan tokiko erakundeek duten garrantzia eta erantzunkizuna azpimarratzen dute.

Aalborg +10 gutuna

Hiri eta Herri Iraunkorren IV Jardunaldia Aalborg-en izan zen, Danimarkan, 2004ko ekainaren 9tik 11ra. Hamar urte lehenago, hiri berean berretsi zuten Hiri eta Herri Iraunkorren Gutuna, hau da, Aalborg-eko gutuna. Jardunaldi horietan 1000 baino gehiago izan ziren kargudun hautatuak, teknikari adituak, GKEak eta 45 herritik gorako ordezkari lokalak. Aalborg +10 biltzarrean bildu ziren guztiak, eta bertan sortu ziren Aalborg-eko konpromisoak.

Konpromiso horiekin Aalborg-eko gutunak aurrerapauso berri bat egiten du. Izan ere, 10 konpromisotan, Europako udalerriek garapen iraunkorraren alde bete behar dituzten erronkak bildu dituzte. Hamar konpromiso horiek hamar gai alorretakoak dira. Horien artean, Gobernu Motak, Hirigintza Plangintza eta Diseinua, Natur Baliabide Komunak, edo Kontsumo eta Bizimodu Arduratsuak